Yumurtalık Kistleri Nedir?

Yumurtalık kistleri, yumurtalıkların içinde veya yüzeyinde oluşabilen, çoğunlukla içi sıvı dolu keseciklerdir. Üreme çağındaki kadınlarda oldukça sık görülür ve büyük bölümü herhangi bir belirtiye yol açmadan kendiliğinden kaybolur. Bununla birlikte bazı kistler büyüyebilir, ağrıya neden olabilir veya nadiren komplikasyonlara yol açabilir.

Yumurtalık kistlerinin türünü, boyutunu ve tedavi gerektirip gerektirmediğini belirlemek için kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından değerlendirme yapılması gerekir. Bu değerlendirmede genellikle ultrasonografi, tıbbi öykü ve fizik muayene birlikte kullanılır.

Yumurtalık kisti nasıl oluşur?

Yumurtalıklar, adet döngüsü boyunca yumurta gelişimini ve hormon üretimini sağlayan üreme organlarıdır. Her ay yumurtalıklardan birinde yumurtayı içinde barındıran bir folikül gelişir. Yumurtlama sırasında bu folikül açılarak yumurtayı serbest bırakır.

Bazen folikül açılmaz veya yumurtlama sonrasında içindeki sıvı tamamen kaybolmaz. Bu durum, fonksiyonel yumurtalık kisti adı verilen kistlerin oluşmasına neden olabilir. Fonksiyonel kistler çoğunlukla iyi huyludur ve birkaç hafta veya birkaç ay içinde kendiliğinden küçülür.

Yumurtalık kisti türleri nelerdir?

Yumurtalık kistleri oluşum nedenlerine ve iç yapılarına göre farklı türlere ayrılır. En sık görülen yumurtalık kisti çeşitleri şunlardır:

Fonksiyonel kistler

Adet döngüsünün doğal bir parçası olarak ortaya çıkan bu kistler, en yaygın kist türüdür. İki temel tipi bulunur:

• Folikül kisti: Yumurtayı taşıyan folikülün yumurtlama sırasında açılmaması sonucu oluşur.
• Korpus luteum kisti: Yumurtlama sonrasında oluşan yapının küçülmek yerine sıvı veya kanla dolmasıyla meydana gelir.

Fonksiyonel kistler genellikle belirti vermez ve takip sırasında kendiliğinden kaybolur.

Endometrioma

Endometriozis hastalığına bağlı olarak gelişen kistlerdir. Rahim içini döşeyen dokuya benzer dokunun yumurtalıkta bulunması sonucunda oluşabilir. İçlerinde koyu renkli, yoğun bir sıvı bulunabildiği için halk arasında “çikolata kisti” olarak da bilinir. Endometriomalar kasık ağrısı, ağrılı adet görme ve bazı kişilerde doğurganlık sorunlarıyla ilişkili olabilir.

Dermoid kist

Dermoid kistler, doğuştan gelen hücresel yapılardan gelişebilir. İçlerinde yağ dokusu, saç veya benzeri dokular bulunabilir. Çoğunlukla iyi huylu olsalar da büyüdüklerinde yumurtalığın kendi çevresinde dönmesine, yani yumurtalık torsiyonuna neden olabilirler.

Kistadenom

Yumurtalığın yüzeyindeki hücrelerden gelişen kistadenomlar, sıvı veya mukus benzeri içerik taşıyabilir. Bazı kistadenomlar küçük kalırken bazıları zaman içinde büyüyerek karında şişkinlik ve baskı hissine yol açabilir.

Polikistik over görünümü

Polikistik over sendromunda yumurtalıklarda çok sayıda küçük folikül görülebilir. Ancak bu görünüm, tek başına yumurtalık kisti olduğu anlamına gelmez. Polikistik over sendromu; adet düzensizliği, artmış androjen düzeyi, tüylenme ve akne gibi bulgularla birlikte değerlendirilir.

Yumurtalık kisti belirtileri nelerdir?

Küçük ve basit yapılı kistler çoğu zaman belirti vermez. Belirti ortaya çıktığında şikâyetlerin şiddeti kistin boyutuna, türüne ve çevre dokulara yaptığı baskıya göre değişebilir.

• Alt karın veya kasık bölgesinde ağrı
• Adet düzensizliği
• Adet döneminde normalden daha fazla ağrı
• Cinsel ilişki sırasında ağrı
• Karında şişkinlik veya dolgunluk hissi
• Sık idrara çıkma
• Kabızlık veya bağırsak hareketlerinde değişiklik
• Bel ve bacaklara yayılan ağrı
• Çabuk doyma veya karında baskı hissi

Bu belirtiler yalnızca yumurtalık kistlerinde görülmez. Miyom, endometriozis, idrar yolu hastalıkları veya sindirim sistemi sorunları da benzer şikâyetlere neden olabilir. Bu nedenle kesin tanı için uzman değerlendirmesi gerekir.

Hangi belirtilerde acil tıbbi yardım alınmalıdır?

Bazı durumlarda kist yırtılabilir veya yumurtalık kendi etrafında dönebilir. Bu tablolar acil değerlendirme gerektirebilir. Aşağıdaki belirtilerden biri varsa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

• Aniden başlayan ve şiddetli kasık veya karın ağrısı
• Ağrıya eşlik eden bulantı ve kusma
• Bayılma, baş dönmesi veya belirgin halsizlik
• Yüksek ateş
• Yoğun vajinal kanama
• Karında hızla artan şişlik
• Soğuk terleme veya çarpıntı

Bu belirtiler yumurtalık torsiyonu, kist kanaması veya kist rüptürü gibi durumların işareti olabilir. Acil belirtiler görüldüğünde kişinin kendi kendine ağrı kesici kullanarak beklemesi uygun değildir.

Yumurtalık kisti tanısı nasıl konur?

Tanı sürecinde öncelikle adet düzeni, ağrının ne zaman başladığı, gebelik ihtimali, kullanılan ilaçlar ve daha önce yaşanan sağlık sorunları değerlendirilir. Ardından gerekli görülürse aşağıdaki yöntemlerden yararlanılır:

• Pelvik ultrasonografi: Kistin boyutunu, konumunu ve içeriğinin sıvı mı yoksa katı mı olduğunu göstermeye yardımcı olur.
• Gebelik testi: Gebelikle ilişkili durumları ve dış gebelik olasılığını değerlendirmek için istenebilir.
• Kan testleri: Hormon düzeyleri veya bazı tümör belirteçleri gerekli durumlarda incelenebilir.
• Manyetik rezonans görüntüleme: Ultrasonografide belirsiz kalan kistlerin daha ayrıntılı değerlendirilmesi için kullanılabilir.
• Laparoskopi: Tanı ve tedavi amacıyla, seçilmiş vakalarda kapalı cerrahi yöntem uygulanabilir.

Kan testlerindeki bazı belirteçlerin yüksek çıkması tek başına kanser tanısı anlamına gelmez. Enfeksiyon, adet dönemi, endometriozis ve bazı iyi huylu durumlar da sonuçları etkileyebilir. Test sonuçları mutlaka uzman tarafından diğer bulgularla birlikte yorumlanmalıdır.

Yumurtalık kistleri için faydalı bilgiler

Yumurtalık kisti nasıl tedavi edilir?

Tedavi kararı; kistin boyutu, görünümü, türü, büyüyüp büyümediği, kişinin yaşı ve şikâyetleri dikkate alınarak verilir. Her yumurtalık kistinin ameliyat edilmesi gerekmez.

Takip ve gözlem

Basit görünümlü, küçük ve belirtiye neden olmayan kistlerde doktor belirli aralıklarla ultrasonografi isteyebilir. Bu süreçte kistin küçülüp küçülmediği veya yapısında değişiklik olup olmadığı izlenir.

İlaç tedavisi

Ağrı için doktor önerisiyle ağrı kesiciler kullanılabilir. Doğum kontrol hapları bazı kişilerde yeni fonksiyonel kistlerin oluşma riskini azaltabilir; ancak mevcut kisti her zaman ortadan kaldırmaz. Hormon içeren ilaçlar doktor önerisi olmadan başlanmamalıdır.

Cerrahi tedavi

Kistin büyük olması, büyümeye devam etmesi, karmaşık bir görünüme sahip olması, sürekli ağrıya yol açması veya malignite şüphesi bulunması durumunda cerrahi tedavi düşünülebilir. Mümkün olan durumlarda yumurtalığı korumaya yönelik kist çıkarılması tercih edilir. Bazı vakalarda laparoskopik, yani kapalı cerrahi yöntem uygulanabilir.

Şiddetli ağrı, iç kanama veya yumurtalık torsiyonu gibi acil durumlarda cerrahi müdahale gerekebilir.

Yumurtalık kisti gebeliğe engel olur mu?

Yumurtalık kistlerinin çoğu gebeliğe engel değildir. Bununla birlikte endometrioma, polikistik over sendromu, büyük kistler veya yumurtalık dokusunu etkileyen bazı hastalıklar gebelik planını zorlaştırabilir. Cerrahi tedavi kararı verilirken doğurganlık isteği mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır.

Gebelik sırasında saptanan kistlerin önemli bir bölümü iyi huyludur ve yalnızca takip edilir. Ancak kistin büyüklüğü, ultrasonografik görünümü ve gebelik haftası değerlendirilerek uygun izlem planı oluşturulur.

Yumurtalık kisti kansere dönüşür mü?

Yumurtalık kistlerinin büyük çoğunluğu iyi huyludur. Kistin kanserli olup olmadığı yalnızca boyutuna bakılarak belirlenemez. Kistin duvar yapısı, içindeki bölmeler, katı alanlar, kanlanma özellikleri, büyüme eğilimi ve kişinin yaşı birlikte değerlendirilir.

Özellikle menopoz sonrası dönemde ortaya çıkan, büyüyen veya karmaşık görünümlü kistlerin uzman tarafından daha ayrıntılı incelenmesi gerekir. Sürekli karın şişkinliği, erken doyma, açıklanamayan kilo kaybı ve kalıcı kasık ağrısı gibi şikâyetler de değerlendirilmelidir. Bu bulgular kanser anlamına gelmez; ancak ihmal edilmemelidir.

Yumurtalık kistlerinden korunmak mümkün mü?

Her yumurtalık kistini önlemek mümkün değildir. Ancak düzenli kadın doğum kontrolleri, adet düzensizliklerinin takip edilmesi ve yeni başlayan belirtilerin geciktirilmeden değerlendirilmesi erken tanıya yardımcı olabilir.

• Adet döngünüzü ve alışılmadık kanamaları takip edin.
• Devam eden kasık ağrısını önemseyin.
• Doktor önerisi olmadan hormon ilacı kullanmayın.
• Endometriozis veya polikistik over sendromu gibi hastalıklarınız varsa düzenli kontrole gidin.
• Şiddetli ve ani karın ağrısında acil yardım alın.

Sık sorulan sorular

Yumurtalık kisti kendiliğinden geçer mi?

Özellikle fonksiyonel kistler, çoğu zaman birkaç hafta veya birkaç ay içinde kendiliğinden kaybolabilir. Bunun gerçekleşip gerçekleşmediği doktorun önerdiği takip ultrasonografisiyle kontrol edilir.

Yumurtalık kisti ağrı yapar mı?

Evet. Kistin büyümesi, çevre dokulara baskı yapması, kanaması, yırtılması veya yumurtalığın dönmesi ağrıya neden olabilir. Ancak ağrının şiddeti kistin büyüklüğünü her zaman göstermez.

Yumurtalık kisti adet gecikmesine neden olur mu?

Bazı kistler hormon üretimini veya yumurtlama düzenini etkileyerek adet gecikmesine ya da düzensizliğe yol açabilir. Adet gecikmesinde öncelikle gebelik olasılığı da değerlendirilmelidir.

Yumurtalık kisti ameliyatı zor mudur?

Ameliyatın yöntemi ve kapsamı kistin türüne, boyutuna, konumuna ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişir. Uygun hastalarda kapalı cerrahi tercih edilebilir. Ameliyat gerekip gerekmediği ve uygulanacak yöntem kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından belirlenir.

Sonuç

Yumurtalık kistleri çoğunlukla iyi huylu ve geçici oluşumlardır. Ancak kistin türünü ve riskini yalnızca belirtilere bakarak anlamak mümkün değildir. Ani ve şiddetli ağrı, bulantı-kusma, bayılma veya yoğun kanama gibi acil belirtilerde hemen sağlık kuruluşuna başvurulmalı; devam eden ağrı, adet düzensizliği veya karında şişkinlik durumunda kadın hastalıkları ve doğum uzmanından randevu alınmalıdır.

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır ve tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez. Kişisel şikâyetleriniz için bir sağlık profesyoneline danışınız.